Ενας απαραίτητος πλήρης οδηγός για το αρχαίο θέατρο

May 24, 2009 § Leave a comment


  • Αριστοτέλης Αναγνώστου: Εργα και ποιητές του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Εκδόσεις Αρμονία, σ. 288, 14 ευρώ

Ο Αριστοτέλης Αναγνώστου, γεννημένος στην Αθήνα το 1952, είναι φιλόλογος, καθηγητής στο 1ο Πειραματικό Λύκειο Αθηνών και διδάκτορας της Παπυρολογίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Διδάσκει Νομική Παπυρολογία σε μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Παντείου Πανεπιστημίου. Συνέγραψε αυτό το ιδιαίτερα διεξοδικό και κατατοπιστικό βιβλίο, το οποίο «απευθύνεται πρωτίστως στο θεατρόφιλο κοινό των παραστάσεων του αρχαίου δράματος, με σκοπό να το κατατοπίσει επαρκώς γύρω από την προέλευση και την εξελικτική του πορεία, τη θεματική και την προβληματική του, τα είδη και τους δημιουργούς του. Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην παρουσίαση των υποθέσεων των δραματικών έργων (τραγωδίες, κωμωδίες και σατυρικά δράματα), ώστε να διευκολύνεται ο θεατής στην παρακολούθησή τους. […] Καταβλήθηκε προσπάθεια, με τρόπο εύληπτο, περιεκτικό, σαφή και τεκμηριωμένο, να σχηματίσει ο αναγνώστης μια πλήρη εικόνα της τέχνης του αρχαίου ελληνικού θεάτρου από τις απαρχές του ώς τον 3ο π.Χ. αιώνα» (σ.σ. 10-11).

Ο συγγραφέας επιτυγχάνει απολύτως τον σκοπό του, αφού με συντομία και εμβρίθεια συμπυκνώνει σε λειτουργικώς διαρθρωμένα κεφάλαια τα βασικά στοιχεία, γνώσεις και πληροφορίες για «το θέατρο ως υπαρξιακή έκφραση από την προϊστορική εποχή» (σελ. 9 κ.ε.), για τις «απαρχές του δράματος» (σελ. 15 κ.ε.), για τη «διαμόρφωση της τραγωδίας» (σελ. 18 κ.ε.), για τους πρώτους τραγικούς ποιητές (σελ. 19 κ.ε.), για τις αθηναϊκές εορτές προς τιμήν του Διονύσου, θεού προστάτη των ηθοποιών και της θεατρικής ευωχίας (σελ. 20 κ.ε.), για τις «πολυπρόσωπες παραστάσεις» (σελ. 24 κ.ε.), για την «εξέλιξη του θεατρικού οικοδομήματος» (σελ. 25 κ.ε.), τα «πρόσωπα της παράστασης» (σελ. 28 κ.ε.), τα «σκηνικά μέσα» (σελ. 30 κ.ε.), τα «συστατικά στοιχεία της τραγωδίας» (σελ. 31 κ.ε.) και το «βαθύτερο νόημα της τραγωδίας» (σελ. 36 κ.ε.).

Ειδικά για την αρχιτεκτονική των αρχαίων θεάτρων από τις απαρχές του θεσμού μέχρι και τα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια, επιλέγω από την προτεινόμενη -από τον Αριστοτέλη Αναγνώστου- βιβλιογραφία το εξαιρετικό βιβλίο του Η.D. Blume Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο (Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1986). Επίσης, γι’ αυτούς που ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τις κατασκευαστικές λεπτομέρειες και κατόψεις όλων των ελληνικών, ελληνιστικών και ρωμαϊκών θεάτρων, θα τους πρότεινα -ως θεατρολόγος και διπλ. μηχανικός ΕΜΠ- τον ιδιαίτερα κατατοπιστικό τόμο της Margarete Bieber, The History of the Greek and Roman Theater (Princeton University Press, Princeton, New Jersey, 1971).

Επανερχόμενος σ’ αυτό το εξαιρετικά πολύτιμο χρηστικό εργαλείο για κάθε επαγγελματία -ή ερασιτέχνη- μελετητή ή θεατή παραστάσεων αρχαίου δράματος, θα τονίσω ότι εκτός από τα σημαντικότερα βιογραφικά στοιχεία των σπουδαιότερων τραγικών και κωμικών ποιητών, καθώς και των ποιητών που ασχολήθηκαν με το ιδιαίτερα ενδιαφέρον είδος του σατυρικού δράματος, «παρουσιάζονται οι υποθέσεις των 45 ολόκληρων έργων που σώζονται και 7 ακόμη των οποίων διαθέτουμε εκτενή αποσπάσματα, από τον Αισχύλο ώς τον Μένανδρο. Σημειωτέον ότι μόνο στον 5ο π.Χ. αιώνα υπολογίζουμε ότι παρουσιάστηκαν στα Μεγάλα Διονύσια και στα Λήναια περίπου 2.000 έργα» (σ.σ. 10-11). Από αυτή την τεραστίων διαστάσεων θεατρική παραγωγή έφτασε έως εμάς το απάνθισμα, τα ανθεκτικότερα ίσως κείμενα (ή σπαράγματα κειμένων), σύμφωνα πάντα με το αλάθητο (;) κριτήριο του Χρόνου και τις μεταβαλλόμενες -συν τω Κόσμω- απαιτήσεις του θεατρικού, και αναγνωστικού, κοινού.

Δυστυχώς, για πολλούς συγγραφείς, σώθηκε μόνον το όνομά τους και η «Υπόθεσις» των έργων τους, χάρη στην ακάματη εργασιομανία κάποιων βυζαντινών συγγραφέων ή σχολιαστών. Αλιεύω, παραδείγματος χάριν, στη σελ. 201 του εξαιρετικά χρήσιμου αυτού βιβλίου, στο κεφάλαιο «Πρόδρομοι και σύγχρονοι του Αριστοφάνη», την άκρως «φουτουριστική», «σουρεαλιστική» και «παράλογη» πληροφορία ότι ένας ποιητής, ο Κράτης, έγραψε μία κωμωδία με τίτλο «Θηρία», όπου «γίνεται αναφορά σε έναν μηχανοποιημένο πολιτισμό που λειτουργεί με αυτοματισμούς, ενώ γίνεται επίκληση στους ανθρώπους να ακολουθήσουν μια χορτοφαγική διατροφή!». Κι αυτό, 25 αιώνες πριν από τη γρίπη των χοίρων, τη γρίπη των πτηνών και τη νόσο των «τρελών» αγελάδων! Μπορεί η φαντασία των ποιητών να προπορεύεται της φιλοσοφίας, της επιστήμης και των ανθρώπινων ιδεών, όπως λέει ο Μάρκος Μέσκος στην πρόσφατη ποιητική συλλογή του «στον Ενικό και Πληθυντικό ψίθυρο» (εκδόσεις «Νεφέλη», Αθήνα, Μάρτιος 2009): «Αλλη εκδοχή που ομολογείται από εχθρούς και φίλους της Ποί- / ησης: η συγκεκριμένη συνείδηση που κυριολεκτεί, τιναγμένη / πέραν του γνωστού κόσμου, στην περιοχή των μελλοντικών / διαπιστώσεων της φιλοσοφίας, της επιστήμης και των ανθρώ- / πινων ιδεών – σχεδόν πάντα! // Σπιθίζει και υπερβαίνει η Ποίηση όταν η διακρίβωση γίνεται / γνώση και θεμέλιο. Το παράδειγμα από τον φυσικό κόσμο: / η αράχνη, πολλά χρόνια πριν, ανακάλυψε την εσωτερική κινη- / τικότητα της πέτρας-γαλαξία· έκτοτε τη χρησιμοποιεί στις / παγίδες της κατάχαμα. (Το γνωρίζουμε τώρα.)» (από το ποίημα LXXII της σελ. 86).

Εκτός λοιπόν από τους «ελάσσονες τραγικούς» (σελ. 191 κ.ε. του ιδιαίτερα συμπαγούς, ως προς την κωδικοποίηση των παρεχόμενων πληροφοριών, αυτού βιβλίου), ο Αριστοτέλης Αναγνώστου μάς δίνει τα βασικά στοιχεία για την κωμωδία και τις απαρχές της (σελ. 194 κ.ε.), για την «αρχαία κωμωδία» (σελ. 198 κ.ε.), για τον Αριστοφάνη (σελ. 203 κ.ε.), για τη «μέση κωμωδία» (σελ. 246 κ.ε.), για τη «νέα κωμωδία» (σελ. 249 κ.ε.) και κλείνει με τον Μένανδρο (σελ. 251 κ.ε.), την ελληνική και ξενόγλωσση προτεινόμενη βιβλιογραφία και το ευρετήριο όρων και κυρίων ονομάτων.

Ενα βιβλίο που δεν πρέπει να λείψει από καμία βιβλιοθήκη.

Advertisements

Where Am I?

You are currently browsing the Αρχαίο θέατρο category at Κείμενα.