«To μόνον της ζωής του ταξείδιον» – Γεώργιος Βιζυηνός

October 2, 2011 § Leave a comment

Της Κατερίνας Διακουμοπούλου

Η ΑΥΓΗ: 30/09/2011

«Ναι, ναι, ψυχή μου, είπεν ο παππούς αναστενάξας και γενόμενος αίφνης σύννους. Εσείς ζήτε σε χρυσούς καιρούς τώρα, σε χρυσούς καιρούς! Ταξειδεύτε σ’ ό,τι ώρα θέλετε, σ’ όποια χώρα θέλετε. Και το κάτω κάτω, ψυχή μου, ξέρετε τι είστε. Εμείς εζούσαμεν σε δίσεκτους καιρούς, δυστυχισμένους χρόνους!» Το 1885 δημοσιεύεται το διήγημα του Γεωργίου Βιζυηνού «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» και οι ρήσεις του παππού ακούγονται τόσο ενθαρρυντικές και συνάμα νοσταλγικές… Τέτοια διαχρονικά λόγια προσφέρονται και προφέρονται -ή τουλάχιστον μέχρι πρότινος προσφέρονταν- από τις γενιές των γηραιότερων προς εκείνες των νεότερων. Ο απολογισμός των κακουχιών των προγόνων «βάραινε» τις συνειδήσεις των νέων και αποτελούσε κίνητρο για την «κατάκτηση» της ζωής. Μήπως η παραπάνω συνθήκη έχει αντιστραφεί και οι εβδομηντάρηδες αναπολούν το παρελθόν δείχνοντας οίκτο για τις νέες γενιές; Συχνά ακούγεται: «Τουλάχιστον εμείς είχαμε δουλειά… Δούλευε ο ένας και ζούσαμε… » και άλλα πολλά αποφθέγματα που ο απεχθής μιμητισμός τα αναπαράγει απ’ άκρη σ’ άκρη. Η ανέχεια είναι αποτέλεσμα πολιτικών συνθηκών, ανήθικων επιλογών και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχει εξωθηθεί στην εξαθλίωση, την ανεργία, τον εξευτελισμό, την απαξίωση και εντέλει την αυτοακύρωση, περιπλανώμενο ανέστιο, ζώντας «παρασιτικά». Και ενώ στις αρχές του 20ού αι. οι απάνθρωπες συνθήκες εργασίας οδήγησαν στη γέννηση των κινημάτων, σήμερα οι νέοι, περιθωριοποιημένοι σε μία εκφυλισμένη ζωή, συνθλίβονται υπό το βάρος της απαξίωσης, γενόμενοι βορά πολιτικών, ΔΝΤ, εργοδοτών κ.ά. Πόσο σαρκαστική ακούγεται σε όλους μας πια η πεποίθηση ότι η μόρφωση εγγυάται το μέλλον… Και παραδόξως, ο νέος αναγνώστης του διηγήματος ταυτίζεται με τον παππού και όχι με τον εγγονό…

Ο Γεώργιος Βιζυηνός (Βιζύη, Ανατολική Θράκη 1849 – Αθήνα 1896) έζησε φτωχικά παιδικά χρόνια στην Πόλη και την Κύπρο και κατάφερε με υποτροφία πλούσιου ομογενή να σπουδάσει στην Αθήνα στη Φιλοσοφική Σχολή και εν συνεχεία στη Γερμανία, όπου μάλιστα το 1881 τυπώθηκε στη Λειψία η διδακτορική του διατριβή Das Kinderspiel in Bezug auf Psychologie und Paedagogik («Το παιδικό παιχνίδι υπό άποψη ψυχολογική και παιδαγωγική»). Το 1883 αρχίζει να εκδίδει τα ηθογραφικά του διηγήματα και μάλιστα θεωρείται ο εισηγητής του είδους. Στο «Μόνον της ζωής του ταξείδιον» σκιαγραφείται η μορφή του παππού μέσα από τη γλαφυρή αφήγηση του εγγονού. Ο παππούς περιγράφει περιπέτειες σε μακρινούς, άγνωστους τόπους, τους όποιους, όπως αποκαλύπτει, δεν είχε επισκεφθεί ποτέ: «Και τα πράγματα, που είδες παππού, και ξεύρης; – ηρώτησα εγώ τότε εν μεγίστη απορία. – Στην χώρα που ψήν’ ο ήλιος το ψωμί εκεί κοντά που ζουν οι Σκυλοκέφαλοι, πότε επήγες, παππού;… Και στης θάλασσας τον αφαλό, παππού, που βγαίνει η Φώκια και πιάνει τα καράβια, και τα ρωτά για τον Αλέξανδρο τον βασιλέα; Κ’ εκεί δεν επήγες;… Και στο σπήλαιο, παππού, που είν’ η Μάγισσα, που μαρμαρώνει τους ανθρώπους, κ’ εκεί δεν επήγες;… Και ταις βασιλοπούλαις, παππού, και αυταίς λοιπόν δεν ταις είδες με τα μάτια σου; και δεν έφαγες και δεν εκουβέντιασες μαζί των; Αχ! ψυχή μου! -είπεν ο γέρων τότε λυπημένος- αυτό το άκουσα από τη γιαγιά μου, όταν μ’ εμάθαινε να κεντώ και να ράφτω! Μα θαρρώ, ψυχή μου, πως μήτ’ εκείνη δεν το είδε με τα μάτια της!» Παραθέτει θρύλους και λαϊκές αφηγήσεις απ’ τον κόσμο των παιδικών του χρόνων στην Ανατολική Θράκη. Ωστόσο, τα διηγήματά του δεν αποτελούν καταγραφές μιας ακατέργαστης παράθεσης ή έστω ρεαλιστικής οπτικής, αλλά συνθέτει υψηλής αξίας ηθογραφία, έχοντας σπουδάσει ψυχολογία και γνωρίζοντας εις βάθος τα δυτικά λογοτεχνικά ρεύματα.

Το 1885 ο Βιζυηνός εκλέχθηκε υφηγητής στην έδρα της Ιστορίας της Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, με την επί υφηγεσία διατριβή Η φιλοσοφία του καλού παρά Πλωτίνω. Η σταδιοδρομία του στα γράμματα και το Πανεπιστήμιο διεκόπη το 1892, όταν κατέληξε στο Δρομοκαΐτειο Ψυχιατρείο και, έπειτα από τέσσερα χρόνια εγκλεισμού, πέθανε το 1896, σε ηλικία μόλις 47 ετών. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του μέσα στην πνευματική σύγχυση εξομολογείται: μετεβλήθη εντός μου / και ο ρυθμός του κόσμου…

Η θεατρική μεταφορά του διηγήματος «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» βραβεύτηκε τον Ιούνιο με το βραβείο καλύτερης παράστασης στο Φεστιβάλ Ελληνικού Έργου, στο θέατρο Eliart, στο πλαίσιο του Athens Fringe Festival, και παρουσιάζεται από τις 27 Σεπτεμβρίου έως τις 2 Οκτωβρίου 2011, στο θέατρο Eliart. Η σκηνοθεσία και η διασκευή είναι του Βασίλη Νανάκη, όπου και συμπρωταγωνιστεί με τον Δημήτρη Τσίκο.

(Τα αποσπάσματα προέρχονται από τον τόμο Γ.Μ. Βιζυηνός, Νεοελληνικά Διηγήματα, επιμέλεια: Παν. Μουλλάς, Αθήνα, Ερμής, 1980, σσ. 168-201).

 

* Η Κ. Διακουμοπούλου είναι θεατρολόγος

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading «To μόνον της ζωής του ταξείδιον» – Γεώργιος Βιζυηνός at Κείμενα.

meta

%d bloggers like this: