Μια επίκαιρη πολιτική σάτιρα

February 14, 2010 § Leave a comment

  • Πολενάκης Λέανδρος
  • Η ΑΥΓΗ: 14/02/2010

Ο Γεώργιος Η. Ησαΐας και ο “Έλεγχος”. Μια εντελώς άγνωστη σπαρταριστή πολιτική σάτιρα του 19ου αιώνα, που μας μιλά για το σήμερα.

Όπου, εν έτει 1897, καταφθάνουν οι τρομεροί Ευρωπαίοι ελεγκτές, Φον Γδάρε και Λε Φαγάν.

Σε παλαιότερο φύλλο της “Αυγής” είχα παρουσιάσει τον ξεχασμένο σημαντικότατο Έλληνα σατιρικό θεατρικό συγγραφέα του 19ου αιώνα, Γεώργιο Η. Ησαΐα, του οποίου κατέχουμε μέχρι στιγμής τρία έργα. Ελάχιστα πράγματα γνωρίζουμε για τον ίδιο. Από τα έργα του προκύπτει η εικόνα ενός μορφωμένου προοδευτικού αστού. Οι τρεις κωμωδίες του διαθέτουν έντονο πολιτικό στοιχείο, ενώ θίγουν με απίστευτη τόλμη πρόσωπα και πράγματα “ταμπού” της νεοελληνικής κοινωνίας. Καταγγέλλουν τη διαφθορά, τη σήψη, τη ρεμούλα, τη συναλλαγή, κατονομάζοντας ανοιχτά τους υπαίτιους… Άρα, στον καιρό τους, πρέπει να ενόχλησαν κάποιους ιδιαίτερα ισχυρούς… Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι το όνομα και το έργο του αποσιωπήθηκαν για έναν αιώνα. Η πλήρης ταυτότητα του Ησαΐα παραμένει έτσι άγνωστη, εκτός εάν αποδώσει καρπούς η σχετική έρευνα που ήδη κάνω.

Τα τρία έργα του Ησαΐα συνιστούν μια άτυπη τριλογία με περιεχόμενο εκρηκτικό. Είναι η άγνωστη, άπαικτη τρίπρακτη “Ειρήνη”, τυπωμένη το 1898, την οποία ανακοίνωσα στο Α’ Συμπόσιο Νεοελληνικού Θεάτρου της Πανελλήνιας Πολιτιστικής Κίνησης, το 1988 στην Αθήνα. Επίσης η γνωστότερη, παιγμένη πριν από λίγα χρόνια από το Εθνικό Θέατρο και στη συνέχεια από τη θεατρική ομάδα του Πάντειου Πανεπιστημίου, τρίπρακτη “Τιμή του Σούδερμαν” (1899). Τέλος, ο επίσης άγνωστος άπαικτος, τρίπρακτος “Έλεγχος” (1900), που ανακάλυψα πρόσφατα. Όλα έμμετρα, σε ομοιοκατάληκτους ζευγαρωτούς δεκαπεντασύλλαβους! Δεν αποκλείεται, ωστόσο, ο Ησαΐας να μας επιφυλάσσει και άλλες εκπλήξεις.

Θέμα της “Ειρήνης” είναι η επόμενη μέρα της ήττας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του ’97. Παρακολουθούμε βήμα προς βήμα τα έργα και τις ημέρες της κυβέρνησης του Δημητρίου Ράλλη (ο “Μήτσος”) από τη στιγμή της ορκωμοσίας της αμέσως μετά την ανακωχή, έως την άδοξη πτώση της έναν χρόνο αργότερα, όταν απέτυχε να εξασφαλίσει μια έντιμη ειρήνη και αναγκάστηκε να δεχθεί τους δυσβάστακτους όρους που μας επέβαλαν οι τότε “φίλιες” ευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως η καταβολή τεράστιας πολεμικής αποζημίωσης στην Τουρκία, το ληστρικό δάνειο, ο ασφυκτικός οικονομικός έλεγχος κ.λπ. Οι οποίες δυνάμεις εμφανίζονται σημειωτέον μέσα στο έργο προσωποποιημένες ως κακάσχημες, δύστροπες, αντιπαθητικές, χονδροειδείς γυναίκες, όπως στους κατά έναν αιώνα μεταγενέστερους “Προστάτες” του Ευθυμιάδη. Επίσης η “Ειρήνη” εμφανίζεται αριστοφανικότατα ως “ξανθή νεάνις”. Υπάρχει ακόμη ένας ολόκληρος “χορός”, κατά το πρότυπο της αρχαίας αττικής κωμωδίας, ροπαλοφόρων τραμπούκων, με τη βοήθεια των οποίων ο μέτριων ικανοτήτων φιλόδοξος “Μήτσος” αναρριχάται στην εξουσία πραξικοπηματικά, ύστερα από διαρπαγές οπλοπωλείων “και άλλες οχλοκρατικές εκδηλώσεις”.

Η “Τιμή του Σούδερμαν” είναι μια παρωδία του έργου του Γερμανού Σούδερμαν: “Η τιμή”. Ο Έλληνας συγγραφέας σατιρίζει στο έργο του -με τρόπο που θυμίζει τον Χουρμούζη- την άκριτη αποδοχή ξένων ιδεών και προτύπων από την κυρίαρχη ελληνική τάξη, που μαϊμούδιζε άκριτα κάθε τι το “ευρωπαϊκό”. Πράγματι, στο ομώνυμο έργο του Σούδερμαν η τιμή χαρακτηρίζεται ως ένα απλό ιδεολόγημα το οποίο διαμορφώνεται κάθε φορά σε σχέση με τις κρατούσες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Παίρνοντας έτσι τοις μετρητοίς και κατά γράμμα… τις διαφωτισμένες αντιλήψεις για την τιμή του Γερμανού συγγραφέα που το έργο του είχε παιχτεί λίγο πριν στην Αθήνα με μεγάλη επιτυχία, η “μοντέρνα” αθηναϊκή οικογένεια Χαϊβάνη προσπαθεί να τις κάνει πράξη ζώντας “απελευθερωμένα” και “χωρίς ανόητες προλήψεις”. Με αποτέλεσμα, η κόρη της οικογένειας να φθάσει στα όρια της πορείας. Η απρόβλεπτη, όμως, εμφάνιση… του Σούδερμαν ανατρέπει τα δεδομένα, καθώς αποκαλύπτεται ότι πίσω από το “προοδευτικό” προσωπείο του κρύβεται η περιφρόνηση για τους “υποανάπτυκτους” Έλληνες που θέλει να “εκπολιτίσει” και, το κυριότερο, ότι ο ίδιος αρνείται να εφαρμόσει στην προσωπική του ζωή τις “ανώτερες” περί τιμής θεωρίες του!

Ο ευρωπαϊκός έλεγχος επί της ελληνικής οικονομίας και οι δανειστές μας

Πριν προχωρήσω στον “Έλεγχο”, θεωρώ απαραίτητο να θυμίσω εν συντομία στον αναγνώστη τις οικονομικές και πολιτικές συνθήκες της εποχής που θυμίζουν τόσο πολύ τη δική μας.

Στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1890 συντρίβεται το κόμμα του Τρικούπη. Πρωθυπουργός γίνεται ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης, ο οποίος δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τη δύσκολη οικονομική κατάσταση και παραιτείται την άνοιξη του 1892. Προκηρύσσονται εκλογές για τον Μάιο του ίδιου έτους, στις οποίες θριαμβεύει το τρικουπικό κόμμα. Ο Τρικούπης, με τη σειρά του, παραλαμβάνει “καμένη γη”. Η κυβέρνηση του Τρικούπη καταφεύγει σε μικρά εσωτερικά δάνεια και επιδιώκει απελπισμένα να συνάψει μεγάλο εξωτερικό δάνειο. Αποστέλλεται στο Λονδίνο ο Γ. Θεοτόκης για να πείσει τους ξένους κεφαλαιούχους ότι συμφέρον της Ελλάδος, αλλά και των κεφαλαιούχων, είναι η σύναψη δανείου με το οποίο θα αρθεί η αναγκαστική κυκλοφορία και θα επανέλθει στην ισοτιμία η δραχμή. Οι ξένοι κεφαλαιούχοι ζητούν βαρύτατους και ταπεινωτικούς εξασφαλιστικούς όρους. Ο βασιλιάς Γεώργιος δεν υπογράφει στη σύμβαση και η κυβέρνηση Τρικούπη παραιτείται τον Απρίλιο του 1893. Ανατίθεται η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στους Σωτηρόπουλο και Ράλλη, η οποία συνάπτει αμέσως σύμβαση δανείου με τραπεζικό οίκο του Λονδίνου, με όρους βαρύτατους, σχεδόν τοκογλυφικούς.

Τα πιο πάνω καταλήγουν στην ανατροπή της κυβέρνησης στη Βουλή και την εκ νέου ανάθεση της πρωθυπουργίας στον Τρικούπη για να πει τη φράση που έχει μείνει θρυλική: “Δυστυχώς επτωχεύσαμεν!”. Ακυρώνεται το δάνειο και αρχίζουν διαπραγματεύσεις με τους ομολογιούχους των προηγούμενων δανείων σε χρυσό. Ξεκινούν τα συλλαλητήρια και ο Τρικούπης παραιτείται. Ανατίθεται η εντολή στον Θ. Δηλιγιάννη και προκηρύσσονται εκλογές για τις 16 Ιουλίου 1985, οι οποίες διεξάγονται μέσα σε ένα όργιο βίας και νοθείας. Το κόμμα του Τρικούπη συντρίβεται, ο ίδιος αποσύρεται στη Γαλλία και ύστερα από λίγο πεθαίνει. Η κυβέρνηση του Δηλιγιάννη, αν και με σημαντική πλειοψηφία στη Βουλή, αντιμετώπισε ανυπέρβλητες δυσκολίες με το θέμα των ξένων ομολογιούχων, οι οποίοι, ενώ είχαν συμφωνήσει με τον Τρικούπη σε ένα είδος συμβιβασμού, στη συνέχεια υπαναχώρησαν. Υπεύθυνοι για τη στάση αυτή ήσαν, κατά τον Μαρκεζίνη, κυρίως οι Γερμανοί ομολογιούχοι, οι οποίοι δεν έκρυβαν την επιθυμία τους για ανοικτή επέμβαση στην Ελλάδα. Όλα αυτά, μαζί με το κρητικό πρόβλημα, συντέλεσαν ώστε να συρθεί η κυβέρνηση Δηλιγιάννη στον πόλεμο του 1897, με τις γνωστές ολέθριες συνέπειες.

Στον “Έλεγχο” ο Ησαΐας ασχολείται με τα μεθεόρτια του πολέμου και με τον ταπεινωτικό οικονομικό έλεγχο που μας επέβαλαν μετά το άτυχο τέλος του οι “Δυνάμεις”, όπως είδαμε πιο πάνω. Οι ελεγκτές που καταφθάνουν ονομάζονται Φον Γδάρε και Λε Φαγάν. Ο ελληνικός λαός προσωποποιείται στη μορφή του Αποστόλη Σακάτη και της φαμίλιας του. Ο “δανειστής” που απαιτεί τους τόκους του ονομάζεται Μακρομούρης. Οι γελοιογραφίες της εποχής έδιναν σκωπτικά αυτό το όνομα στον Σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ! Οι άνδρες της οικογένειας αναθέτουν με σύμφωνη γνώμη στις γυναίκες… να μαλακώσουν με τη θηλυκή τους χάρη και αβρότητα την ορμή των άγριων επιδρομέων. Εκείνες παίρνουν όμως το έργο τοις μετρητοίς… και το παρακάνουν… συνάπτοντας υπέρ του δέοντος φιλικές σχέσεις μαζί τους.

Ενώ οι ελεγκτές μετατρέπουν άλλους από τους άντρες σε γκαρσόνια που τους σερβίρουν το πρωινό φορώντας νταντελένιες γυναικείες ποδίτσες και σε άλλους περνούν κολάρο στον λαιμό για να τους δέσουν σε σκυλόσπιτα! Μεσολαβεί μια σπαρταριστή παρωδία “Οθέλλου”, όταν σε ξαφνική έκρηξη ζήλειας ο Αποστόλης Σακάτης επιχειρεί να πνίξει τη “Δεισδαιμόνα” σύζυγό του, Κατερινούλα, αλλά ελλείψει μαξιλαριού (τα έχουν βουτήξει και αυτά οι ελεγκτές)… κάθεται πάνω στη μούρη της… εκείνη τον δαγκώνει δυνατά στα οπίσθια… και γίνεται της κακομοίρας!

Οι σκληροί ελεγκτές έχουν καταφέρει να βάλουν στο χέρι όλες τις οικονομίες του Αποστόλη Σακάτη. Ο δανειστής Μακρομούρης τρέχει περιχαρής να λάβει τα οφειλόμενα, αλλά οι ελεγκτές, με διάφορα λογιστικά ταχυδακτυλουργικά κόλπα, τον ξαφρίζουν κι αυτόν. Του τρώνε τόκους και κεφάλαιο και τον αφήνουν ρέστο, πανί με πανί, σε πλήρη απόγνωση, να μαδάει τα γένια του. Ο Αποστόλης Σακάτης προτείνει στον Σουλτάνο-Μακρομούρη ειρήνη και φιλία, ώστε να αντιμετωπίσουν μαζί τον κοινό εχθρό, αλλά εκείνος δεν ακούει διότι έχει λιποθυμήσει. Οι Έλληνες δηλώνουν τότε ότι θα μεταναστεύσουν ομαδικά στην Αμερική, μια και η χώρα τους δεν είναι πια δική τους!

Εδώ τελειώνει η πικρότατη αληθινή κωμωδία. Χειροκροτήστε.

*Ο Λέανδρος Πολενάκης είναι κριτικός θεάτρου

Advertisements

Πτυχές της πολιτικής και θεατρικής σκηνής

February 6, 2010 § 1 Comment

  • Από τον Γιώργο Π. Πεφάνη

***Τζούντιθ Μπάτλερ, Ευάλωτη ζωή, Οι δυνάμεις του πένθους και της βίας, εισ.: Αθηνά Αθανασίου, εκδόσεις Νήσος, σ. 239, 17 ευρώ

Μόνο κατά τα τελευταία χρόνια η Τζούντιθ Μπάτλερ έγινε κάπως γνωστή στο ελληνικό κοινό με τη δημοσίευση δύο άρθρων, «Παραστασιακές επιτελέσεις και συγκρότηση του φύλου. Δοκίμιο πάνω στη φαινομενολογία και τη φεμινιστική θεωρία» και «Απο-μίμηση και έμφυλη ανυπακοή»1, και την έκδοση του βιβλίου της Σώματα με σημασία. Οριοθετήσεις του «φύλου» στον λόγο.2 (Εκκρεμές, Αθήνα 2008). Η αμερικανίδα φιλόσοφος κινείται κυρίως στον χώρο των φεμινιστικών και queer θεωριών, της ψυχανάλυσης, του μεταδομισμού, της αποδόμησης, καθώς και της πολιτικής φιλοσοφίας. Η Ευάλωτη ζωή ανήκει σε εκείνα τα πολιτικά της βιβλία που αντλούν το εμπειρικό υλικό τους από τα τρέχοντα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα τόσο της αμερικανικής όσο και της διεθνούς σκηνής, ενώ τα αναλυτικά εργαλεία, η μέθοδος και ο προσανατολισμός τής σκέψης προέρχονται από ποικίλα γνωστικά πεδία, όπως η φιλοσοφία της εξουσίας και της γλώσσας, η ηθική, η επιτελεστικότητα του φύλου, η κατασκευή των ηγεμονικών ιδεωδών κ.ά.

Εφόσον η αφετηρία της μπατλεριανής σκέψης είναι εδώ η 11η Σεπτεμβρίου, θα είναι αναμενόμενη η αναφορά πρώτα στην εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ και ύστερα στην επίθεση στο Αφγανιστάν. Οι προτεραιότητες όμως έχουν αντιστραφεί. Για το Ιράκ λέγονται, συγκριτικά, πολύ λίγα πράγματα και βεβαίως δεν λέγεται κάτι για τους γεωπολιτικούς λόγους και τα οικονομικά συμφέροντα που εμπλέκονταν στην εισβολή. Οι παρατηρήσεις τής Μπάτλερ αρχίζουν από τη διαφήμιση των στρατιωτικών άθλων και τη διαχείριση των πολεμικών παραστάσεων από τα media και δεν συσχετίζουν καθόλου ούτε το γεγονός ότι διάφορα στελέχη της κυβέρνησης Μπους είχαν συμφέροντα σε μεγάλες εταιρείες που όλως τυχαίως ενεπλάκησαν και στην επιχείρηση ανοικοδόμησης του Ιράκ, αλλά ούτε και τις εχθρικές σχέσεις της μουσουλμανικής αυτής χώρας με το Ισραήλ.

Η εμπλοκή του Ισραήλ στη συζήτηση γίνεται με πολύ τεκμηριωμένο (είναι η αλήθεια) και διεισδυτικό τρόπο, μόνο σε σχέση με τη δήλωση του Lawrence Summers ότι η όποια κριτική που ασκείται τη συγκεκριμένη περίοδο (2003) σε αυτήν τη χώρα ισοδυναμεί με αντισημιτική ενέργεια. Στο κεφάλαιο αυτό η κριτική τής Μπάτλερ δείχνει πράγματι τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει η νηφάλια και αδέκαστη σκέψη για πλείστα όσα διεθνή προβλήματα μεταξύ των κρατών.

Γενικά όμως το βιβλίο δεν εξετάζει διεξοδικά όλες τις παραμέτρους των προβλημάτων που θίγει, αλλά στέκεται σε ορισμένες από αυτές, ίσως τις πιο ενδεικτικές κατά την κρίση της συγγραφέως. Το αποτέλεσμα είναι να μην προσφέρεται η εικόνα μιας συνολικής θεώρησης της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής – κάτι που θα επέτρεπε ενδεχομένως τη βαθύτερη κατανόηση των επιλογών της κυβέρνησης Μπους ως μέρους ενός ευρύτερου συστήματος κανόνων και προταγμάτων που διέπει τις ΗΠΑ μετά την πτώση του τείχους και όχι απλώς των δίδυμων πύργων. Υπό το πρίσμα αυτό, καλό θα ήταν να διαβαστεί η Ευάλωτη ζωή συνδυαστικά με το βιβλίο του Noam Chomsky: Ισχύει ό,τι πούμε εμείς. Για την εξουσία των ΗΠΑ σ’ έναν κόσμο που αλλάζει (εκδ. Πατάκης, Αθήνα 2008).

Οπως, όμως, παρατηρεί εύστοχα στην εισαγωγή της η Αθηνά Αθανασίου, η Μπάτλερ «μιλά από τη θέση της προοδευτικής, αριστερής, εβραίας, αμερικανίδας διανοούμενης». Η συγκεκριμένη αυτή θέση, εάν θέλουμε να μείνουμε κοντά και στη φιλοσοφική σκέψη της συγγραφέως, προσδιορίζει αναπόφευκτα τις απόψεις που προτάσσει, αλλά και τη δημόσια κριτική που με παρρησία διατυπώνει εναντίον της αμερικανικής κυβέρνησης, την ίδια στιγμή που η παρέμβασή της αυτή λειτουργεί ως επίσημη επιτέλεση της συγκεκριμένης θέσης που κατέχει και του ρόλου που έχει αναλάβει στην αμερικανική πανεπιστημιακή κοινότητα.

Από αυτήν τη θέση, άλλωστε, αμφισβητεί σθεναρά την ερμηνευτική επεκτατικότητα των Δυτικών και τις βεβιασμένες προβολές τους σε διαφορετικά πολιτισμικά συμφραζόμενα, τη μονοσήμαντη, μονόπλευρη και αυταρχική εξήγηση της παγκόσμιας πραγματικότητας με την αυθαίρετη επιβολή ζωνών συμφερόντων εκ μέρους των ΗΠΑ ή τη διάκριση μεταξύ τρομοκρατικής και μη τρομοκρατικής βίας. Με ειρωνεία, αλλά και με σαφήνεια, γράφει λ.χ. ότι η μη τρομοκρατική βία ασκείται από τα αναγνωρισμένα κράτη (από τα ισχυρότερα εξ αυτών, θα πρόσθετα), ενώ η τρομοκρατική βία αποδίδεται σε όσους δεν έχουν κράτος ή γη, ήτοι στους απάτριδες και στους φερέοικους. Επιπλέον, από αυτήν τη θέση επεξεργάζεται εκ νέου θεωρήσεις και αναλύσεις άλλων φιλοσόφων, όπως η φουκοϊκή αντιδιαστολή κυριαρχίας και κυβερνητικότητας, ο προσδιορισμός της «γυμνής ζωής» από τον Giorgio Agamben ή του «προσώπου» από τον Emmanuel Levinas, προκειμένου να συγκεντρώσει τον δικό της στοχασμό γύρω από την έννοια της ευθραυστότητας της ανθρώπινης ζωής και την αναγκαιότητα αναγνώρισης των άλλων ως ισοδύναμων πολιτικών υποκειμένων, πέρα από τις παγιωμένες και, εν πολλοίς κατασκευασμένες, πολιτικές, πολιτιστικές και οικονομικές κανονικότητες.

***Ελενα Παπαλεξίου: Οταν ο λόγος μετατρέπεται σε ύλη. Romeo Castellucci/Soc―etas Raffaello Sanzio,, εκδόσεις Πλέθρον, σ. 165

Ο Romeo Castellucci και το θεατρικό συγκρότημα Socίetas Raffaello Sanzio βρίσκονται πλέον παντού. Από τους δύσκολους καιρούς του ’80, όταν πρωτοξεκινούσαν, μοιάζει σαν να μην έχει απομείνει τίποτα – και δικαίως: εμφανίζονται πλέον ανάμεσα στα πρώτα ονόματα σε διεθνή φεστιβάλ, ενώ και η βιβλιογραφία γύρω από το έργο τους εμπλουτίζεται συνεχώς. Διδακτορικές διατριβές, συλλογικοί και θεματικοί τόμοι, πρακτικά συνεδρίων, μονογραφίες, εξειδικευμένες παραστασιολογικές εργασίες, αφιερώματα επιθεωρήσεων ή δημοφιλείς companions, η παρουσία τους έχει επιβληθεί τόσο στον ακαδημαϊκό όσο και στον καλλιτεχνικό χώρο.

Στην Ελλάδα μέχρι πρότινος δεν βρίσκαμε παρά μόνον ελάχιστες σκόρπιες αναφορές σε άρθρα ή μελετήματα. Με τη συμμετοχή τους στο Φεστιβάλ Αθηνών (Θεία Κωμωδία, 2009), συνέπεσε και η έκδοση του βιβλίου της Ελενας Παπαλεξίου, που αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια προσέγγισης του έργου τής Socίetas Raffaello Sanzio εκ μέρους τής συγγραφέως και παρουσίασής του στο ελληνικό κοινό. Πρόκειται για μια σχετικά σύντομη και αρκετά περιεκτική μελέτη περίπου 60 σελίδων, που πλαισιώνεται όμως από πολλές φωτογραφίες των παραστάσεων (κάτι πολύ χρήσιμο για τέτοιου είδους πονήματα), από μια εκτενή συνέντευξη με τον Romeo Castellucci, από μια παραστασιογραφία (πρώτες παραγωγές) και μια φιλμογραφία.

Το βιβλιογραφικό υπόστρωμα της μελέτης είναι στοιχειώδες, τόσο στις ειδικές όσο και στις γενικότερες πηγές του – ιδιαίτερα λείπουν εργασίες ελλήνων θεατρολόγων που έχουν καταπιαστεί με ανάλογα παραστασιολογικά και γενικότερα θεωρητικά ζητήματα, που συναντούμε και στο βιβλίο. Το χαρακτηριστικό αυτό δεν είναι, βέβαια, σπάνιο· παρατηρείται και σε άλλες περιπτώσεις νέων μελετητών που αγνοούν ή παραβλέπουν τις συζητήσεις γύρω από διεθνή ζητήματα όπως εξελίσσονται στη χώρα τους. Είναι κάτι που αξίζει να προσεχθεί και να μας προβληματίσει.

Ως προς τη διαχείριση του υλικού της και την εξυπηρέτηση των σκοπών της, η Παπαλεξίου δίνει προσοχή στη δομή της εργασίας της, στη συμμετρική ανάπτυξη των θεματικών, που είναι οπωσδήποτε πολλές και σύνθετες, καθώς και στην παραστατικότητα των περιγραφών. Γίνεται γρήγορα σαφές ότι η συγγραφέας δεν εξετάζει όλες τις πτυχές του θεάτρου τής Socίetas Raffaello Sanzio, (γεγονός που εν μέρει δικαιολογείται από την έκταση του βιβλίου), ούτε όμως και όλες τις παραγωγές – τουλάχιστον με την ίδια προσοχή. Τα αίτια της επιλογής αυτής παραμένουν ασαφή, όχι όμως και τα αποτελέσματά της, καθώς αναφύονται ορισμένα μεθοδολογικά προβλήματα: Πώς επιβιώνει το πρώιμο έργο και διηθείται στο ύστερο; Οι επιδράσεις που δέχονται οι καλλιτέχνες, λ.χ. από τη φιλοσοφία του Husserl, του Heidegger και του Wittgenstein, σε αυτήν την πρώιμη φάση σβήνουν εντελώς; Και αν όχι, πώς εκκολάπτουν τη μεταγενέστερη δημιουργία τους;

Παρόμοια ερωτήματα δεν τίθενται καν, πιθανώς επειδή απαιτούν μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση του αντικειμένου. Η Παπαλεξίου, προσπαθώντας δικαιολογημένα να καταστήσει σαφή τη σκηνική δημιουργία του συγκροτήματος, δεν απεγκλωβίζεται πάντα από την περιγραφική της τάση. Αν και ανατρέχει συχνά-πυκνά σε συμβολισμούς, σε αλληγορίες και σε διακείμενα, ακολουθεί κυρίως τη γραμμή της περιγραφικής ανάλυσης, με τις χρονικές σημάνσεις, τις ενδείξεις διαδοχής και χωρικής οργάνωσης, τις λεκτικές αναπαραστάσεις των σκηνικών εικόνων και των ήχων (και σε όλα αυτά επιδεικνύει μια προσοχή και μια μετρημένη ευαισθησία), παραβλέπει εντούτοις την πρώτη αρχή της περιγραφής. Περιγράφοντας, δεν αναπαράγω το περιγραφόμενο, αλλά ενεργοποιώ ένα προϋποτιθέμενο σχέδιο νοήματος. Αλλά αυτό το σχέδιο συνεπάγεται βαθύτερες εστιάσεις στις παραστάσεις, λεπτότερες τομές, πιο συμπαγείς θεωρήσεις, πάνω από όλα, όμως, μια στοχαστική απόσταση από τα fragmenta της σκηνής.

Ωστόσο, η Παπαλεξίου, με το πρώτο της αυτό βιβλίο δείχνει ότι μπορεί να φτάσει σε ένα τέτοιο επίπεδο και, χάρη στην οργανωτικότητα της σκέψης της και στην ακρίβεια των στοχεύσεών της, να ξεπεράσει τη λογική της συνέντευξης και της περιγραφικής ανάλυσης και να εμπλακεί σταδιακά στην περιπέτεια της στοχαστικής ερμηνείας.

1. Στον τόμο, Αθηνά Αθανασίου (επιμ.): Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική, Νήσος, Αθήνα 2006, σ.σ. 381-407 και στον τόμο, Κώστας Γιαννακόπουλος (επιμ.): Σεξουαλικότητα. Θεωρίες και πολιτικές της ανθρωπολογίας, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006, σ.σ. 219-258, αντιστοίχως.

2. Εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα 2008. Επίσης εκδίδεται το Η ψυχική ζωή της εξουσίας από τις εκδόσεις Πλέθρον.

  • ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 5 Φεβρουαρίου 2010

Where Am I?

You are currently viewing the archives for February, 2010 at Κείμενα.