Δύο μέτρα και σταθμά

October 3, 2009 § Leave a comment

Γράφει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, ΤΑ ΝΕΑ, Σάββατο, 3 Οκτωβρίου 2009

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΠΟΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΟΜΕΝΟΣ ΒΑΝΔΑΛΟΣ (ΕΤΣΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΗΓΕΣΙΑ) ΝΥΧΤΑ ΑΠΕΚΟΨΕ, ΜΕ ΣΦΥΡΙ ΠΡΟΦΑΝΩΣ, ΤΑ ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΑΓΑΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΚΟΒΟΛΟΥ ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ ΤΟΥ ΖΑΠΠΕΙΟΥ, ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΛΛΙΜΑΡΜΑΡΟ

Αυτό το απεχθές γεγονός θεωρήθηκε (και είναι) εκτός από βανδαλισμός, φασιστική απόπειρα να επιβληθεί λογοκρισία στην τέχνη, να επέμβει αυθαίρετα και τρομοκρατικά μια ηθικολογούσα ιδεολογία στην ελευθερία της έκφρασης.

Επίσης πριν από λίγα χρόνια στα σχολικά εγχειρίδια του λυκείου κάποιοι σεμνότυφοι, για να το πω κομψά, εκπαιδευτικοί σύμβουλοι, υπεύθυνοι για το μοναδικό βιβλίο ελληνικής Λογοτεχνίας που εκδίδεται από τον Κρατικό Οργανισμό Εκδόσεων Σχολικών Βιβλίων είχαν αφαιρέσει από το ποίημα του Καβάφη «Ιθάκη» τούς στίχους: «Και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής- όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά». Ήταν μάλιστα εποχή Ακαδημαϊκού Απολυτηρίου και το ποίημα μπήκε ως θέμα στις εξετάσεις και τα απαξιωτικά σχόλια για τη λογοκριτική επέμβαση σε ένα τελειωμένο και καταξιωμένο έργο τέχνης δώσαν και πήραν και εκτός εκπαιδευτικής κοινότητας που έγκαιρα σε ανύποπτο εξεταστικό χρόνο είχε διαμαρτυρηθεί.

Πριν από πολύ λίγα χρόνια κάποιοι αλήτες, φασίστες και πουριτανοί, είχαν γεμίσει με αγκυλωτούς σταυρούς και αισχρές αναφορές την προτομή του Κουν στου Μακρυγιάννη στην αρχή της οδού Φρυνίχου, όπου το «Θέατρο Τέχνης- Κάρολος Κουν». Σύσσωμη εξεγέρθηκε όχι μόνο η θεατρική, καλλιτεχνική εν γένει κοινότητα, αλλά κυρίως ο ευαίσθητος πάντα προοδευτικός Τύπος. Πέρα από τη χυδαία προσβολή που γινόταν στο πρόσωπο ενός σημαντικού εργάτη της τέχνης που τίμησε το ταλέντο του και τη χώρα, γινόταν βάναυση επέμβαση στην ακεραιότητα και την αισθητική ενός καλλιτέχνη- εδώ του γλύπτη που είχε ελεύθερα αποδώσει στην ύλη το ήθος και το ύφος του Δασκάλου, ακολουθώντας τους κανόνες και τις αρχές της τέχνης του και της ιστορίας της συντεχνίας του.

Για να φτάσω στην ακραία υπερβολή εκείνων που κάκιζαν τον Μίκη Θεοδωράκη που δεν είχε κρατήσει την άνω τελεία (!) στους στίχους του ποιήματος «Άρνηση» του Σεφέρη που μελοποίησε. Ξέρετε: «Πήραμε τη ζωή μας· λάθος, κι αλλάξαμε ζωή».

Κι αυτή η υπερβολική ευαισθησία υπερασπιζόταν, εδώ ακραία, τη βούληση του ποιητή, την αυθεντική του σκέψη, αλλά και (κι αυτό χρησιμοποιήθηκε ως κριτική) τη ρυθμική ακολουθία!! Δεν χρειάζεται, πιστεύω, να αναφερθώ στις ιερεμιάδες που έχουν γραφτεί, ακουστεί και συλλαληθεί για τον σεβασμό που οφείλουμε στα αρχαία μνημεία. Ένα αρχαίο θραύσμα αγγείου μετατοπίζεται από μια προθήκη, ένα πωλητήριο στήνεται σε αρχαιολογικό χώρο και επιστρατεύονται συχνά βίαιες αντιδράσεις για την ιεροσυλία. Και δικαίως, λέω εγώ.

Και βέβαια η πανεθνική εκστρατεία για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, πάνω σε τι τάχα επιχειρηματολογείται. Ότι ένας κλέφτης της Ιστορίας, ένας αρχαιοκάπηλος λόρδος διέσπασε μια γλυπτική ενότητα, αφαίρεσε καταστρέφοντας την αρμονία ενός μνημείου, αλλά και την πνευματική καλλιτεχνική Σκέψη ενός Γλύπτη, τμήμα όλου προκαλώντας μια ανεπούλωτη πληγή και διασαλεύοντας την ισορροπία του έργου τέχνης.

Αγανακτήσαμε πρόσφατα γιατί σεμνότυφοι υποκριτές έριξαν μπογιά σε ζωγραφικό πίνακα σε διεθνή έκθεση και προχθές διότι πέρα από την αλήθεια του περιεχομένου που θέλησαν κάποιοι να αμφισβητήσουν λογοκρίνοντας την Ιστορία, προσέβαλαν βάναυσα την ελευθερία έκφρασης του σκηνοθέτη Γαβρά.

Ο αείμνηστος Μάνος Χατζιδάκις (και ήμουν ο μοναδικός μάρτυρας στη δίκη για τα προσωρινά μέτρα, που έγιναν δεκτά) είχε ασκήσει το ηθικό πνευματικό του δικαίωμα και είχε απαγορεύσει να παιχτούν έργα του στην περίφημη τέντα της λεωφόρου Συγγρού, διότι, ισχυριζόταν, ότι τα έργα του δεν ταίριαζαν με το σκεπτικό, την όλη σύνθεση και το κοινό που εκείνος επιθυμούσε να απευθύνεται.

Δυστυχώς όμως, ο νόμος περί πνευματικών δικαιωμάτων και κατ΄ εξοχήν το ηθικό δικαίωμα (δηλαδή η προστασία του έργου Τέχνης ή της Λογοτεχνίας από όποια κακοποίηση, κακομεταχείριση, εμπορευματικοποίηση και παραποίηση) δεν ισχύει μετά την παρέλευση εβδομηκονταετίας από τον θάνατο του δημιουργού. Τα πριν απ΄ αυτό το όριο είναι έρμαια στις ορέξεις των εμπόρων, των διαφημιστών, των διασκευαστών, των κάθε είδους και ήθους εκμεταλλευτών της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Αυτό σώζει π.χ. που δεν μπορεί ένας μεταμοντέρνος χλεχλές, Γερμανός ή άλλος, όχι μόνο να αλλοιώσει ένα έργο του Μπέκετ, αλλά και να του τροποποιήσει τη διανομή. Έτσι οι φύλακες των πνευματικών ηθικών του δικαιωμάτων (ανεξάρτητα αν οι παραγωγοί είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν τα νόμιμα οικονομικά δικαιώματα), οι κληρονόμοι του πρόσφατα απαγόρευσαν σε γερμανική παράσταση να παιχτεί το «Περιμένοντας τον Γκοντό» από γυναίκες ηθοποιούς. Ο Αισχύλος όμως, ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης, ο Σαίξπηρ, ο Μολιέρος, ο Γκαίτε, ο Τσέχωφ δεν γλιτώνουν.

  • Ο κάθε ρατές σκηνοθέτης μπορεί να αφαιρεί πράξεις από τον Στρίντμπεργκ και να μπολιάζει τα έργα του με τον μισητό του Ίψεν
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading Δύο μέτρα και σταθμά at Κείμενα.

meta

%d bloggers like this: