Βιζυηνός “Πάσχων”

May 31, 2009 § Leave a comment

Ο Βιζυηνός με τα έξι του διηγήματα άλλαξε το νεοελληνικό λογοτεχνικό χάρτη. Καταδύθηκε κάτω από την επιφάνεια της ηθογραφίας, της περιγραφικότητας, της «εθνικής-ηρωικής» θεματολογίας, φτάνοντας στα ερέβη της ανθρώπινης ψυχής, αναδεικνύοντας την γοητεία και την πολυμέρειά της. Ο Βιζυηνός πάνω στον αυτοβιογραφικό του καμβά συνθέτει ιδιοφυώς τους βίους των ηρώων του. Εγγράμματοι και χωρικοί, κοσμοπολίτες και βιοπαλαιστές, Έλληνες της Μεγάλης Ελλάδας -όχι τόσο με την «εθνική» παρεξηγημένη χροιά, αλλά με την πολιτισμική έννοια του όρου- άνθρωποι ζυμωμένοι από τα βάσανα του βιοπορισμού, τους πολέμους και τις ανακατατάξεις στη βαλκανική χερσόνησο, νέοι που ονειρεύονται την ευτυχία ,άλλα ματαιώνονται οικτρά και οδηγούνται στον ψυχικό και δευτερευόντως στον βιολογικό όλεθρο. Ποιητικές εικόνες της ανατολικής Θράκης απαράμιλλης αισθητικής ,γλαφυρές εικόνες της καθημερινότητας, εικόνες από τις χώρες και τις εμπειρίες που έζησε ο συγγραφέας και τις μεταστοιχείωσε σε δραματική -εικαστική σάρκα, κρουστή και ηδυσμένη.

Ο Βιζυηνός (όπως και ο Παπαδιαμάντης) είναι έντονα θεατρικός. Τα διηγήματά του πλημμυρίζουν από ζωντανές εικόνες, από εκείνο τον παράδοξο δυισμό της νεοελληνικής γλώσσας που ακροβατούσε μεταξύ της αρχαιοπρεπούς καθαρεύουσας και λαϊκής δημοτικής, φανερώνοντας τη δημιουργική σχιζοφρένεια ενός δύσκολου και μπερδεμένου λαού. Η δομή των χαρακτήρων και η εξακτίνωση των νοημάτων σε διάφορους τόπους-σκηνές, σε ποικίλες χρονικές φάσεις, οι αφηγηματικές διαστολές και πυκνώσεις, οι ψυχολογικές εντάσεις και υφέσεις συγκροτούν ένα εξόχως δραματικό τοπίο. Τα διηγήματά του αναπόφευκτα θα έβρισκαν σε δεδομένη χρονική στιγμή, το δρόμο τους για τη σκηνή. Εξάλλου η θεατροποίηση λογοτεχνικών κειμένων είναι μια από τις μεθόδους διαχείρισης του λογοτεχνικού υλικού, που με τους κατάλληλους χειρισμούς μπορεί να έχει σπουδαία σκηνικά αποτελέσματα. Ο ορίζοντας είναι ανοιχτός : διασκευές θεατρικών έργων, παράσταση διαλογικών μερών με τη μορφή μονολόγου ,παρουσίαση μονολόγων με τη μορφή χορικών, παράσταση «υμενικών λωρίδων» που μπορεί να είναι ακόμη και σελίδες από τον τηλεφωνικό κατάλογο ή το μενού εστιατορίου κα. Τα θεάματα εν εξελίξει, οι παραστάσεις-περφόρμανς, το θέατρο των πολυμέσων είναι κάποιες από τις γόνιμες παραστασιακές στρατηγικές. Στο πλαίσιο των πειραματισμών στέκομαι με συγκίνηση στην προ διετίας παράδοξη παραστασιακή προσέγγιση της ποίησης του Ν. Λαπαθιώτη στον περίβολο του ερειπωμένου (σχεδόν στοιχειωμένου) σπιτιού του στα Εξάρχεια, ένα είδος παράστασης δεδομένου χώρου (site-specific performance), απολύτως προσαρμοσμένης στην ελληνική ιδιοπροσωπία, από τον Γ.Σαχίνη και την ομάδα «Όχι Παίζουμε». Φέτος όμως στον Μοσκώβ-Σελήμ MID, πειραματίστηκε με το δύσκολο υλικό του Βιζυηνού. Ο Μοσκώβ -Σελήμ του Βιζυηνού είναι ένας Τούρκος, εκκεντρικός στην όψη και στη συμπεριφορά. Συναντάται με τον Έλληνα, αστό συνομιλητή του στην Καϊνάρτζα της Ανατολικής Θράκης. Η ζωή του Τούρκου είναι σημαδεμένη από πολέμους ,ματαιώσεις και από την αγωνία για το αλλόφυλο κι αλλόθρησκο που συμπυκνώνονται στη μορφή και τον σημασιολογικό φορτίο του «Ρώσου». Ο Βιζυηνός δίνει το στίγμα της πολυπολιτισμικότητας και της ανοχής, της αποδοχής του «άλλου» μετά από αγώνα και περίσκεψη. Ο Μοσκώβ-Σελήμ είναι μια δυνάμει σπουδή πάνω στην νεοελληνική πολυπολιτισμική πραγματικότητα, που μπορεί να είναι φιλόξενη, χωρίς να χρειάζεται να περιφρονήσει την τόσο παρεξηγημένη -και λεηλατημένη από τους πατριδοκάπηλους- ελληνικότητά της.

Ο Μοσκώβ-Σελήμ όμως της ομάδας «Όχι Παίζουμε» δε μοιάζει στο πρότυπό του. Το χρησιμοποιεί όπως ο ιός το κύτταρο-ξενιστή, ως ένα κούφιο κέλυφος για να αυτοδηλωθεί, ανεξάρτητα από τη αύρα και την λογοτεχνική ηθική του Βιζυηνού. Είναι μια άσκηση εγωπάθειας απέναντι σε ένα κείμενο που είτε δεν έγινε κατανοητό, είτε χρησιμοποιήθηκε για την επίπεδη έκθεση των αναφομοίωτων επιρροών του ερμηνευτή του. Τα δίπολα Τούρκος-Έλληνας, γυναίκα-άντρας, μητέρα -γιος στην σκηνοθετική απόπειρα του Γ. Σαχίνη παγιδεύουν στην, κατά Derrida, επανεγγραφή στο ίδιο σύστημα που προσπαθείς να αποδομήσεις.

Ανάμεσα σε πολυάριθμα, άσχετα με το δραματουργικό σώμα, σκηνικά αντικείμενα, μπροστά από αφίσες για την Παλαιστίνη, φέρετρα με το σήμα της ΚΟΑ, βιντεοπροβολές, φουρό και λάβαρα (σκην.-κοστ. Γ.Σκουρλέτης), κινούνται νευρωτικά οι ηθοποιοί, αλλάζοντας πρόσωπα, στάσεις, κάνοντας μούτες και τρώγοντας ποπ-κορν. Ο Μοσκώβ – Σελήμ είναι ντυμένος συνήθως σαν μπαλαρίνα (Δ. Μοθωναίος) και η -επιφορτισμένη με διάφορους ρόλους- συνάδελφός του, μακιγιαρισμένη σαν τον Τζόκερ από τον Μπάτμαν (Τζ. Θλιβέρη). Οι φιλότιμοι ηθοποιοί εξαντλημένοι, παρατονίζουν τα λόγια τους. Αλλά ο παρατονισμός ενός κειμένου δύσκολου και ιδιοπαθώς θεατρικού, που απαιτεί παιδεία για να το προσεγγίσεις είναι το έλασσον, σε μια παράσταση που τελικά δε μπόρεσε να πετύχει τους καλλιτεχνικούς στόχους ούτε της στοιχειώδους μεταμοντέρνας επιτέλεσης. Και ας μην αναφερθούμε σε πολιτικά και πολιτιστικά ζητήματα που «σφηνώθηκαν» στο άρρυθμο και μακρόσυρτο θεατρικό γεγονός, από το οποίο μένει μόνο η θυμωμένη λύπη, γιατί ούτε για μια στιγμή δεν «μετεβλήθη εντός μου ο ρυθμός του κόσμου», όπως θα έλεγε και ο Βιζυηνός…

  • ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ, Θεατρολόγος. Η ΑΥΓΗ: 31/05/2009

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading Βιζυηνός “Πάσχων” at Κείμενα.

meta

%d bloggers like this: