Ο Καραγκιόζης δεν λέει ευχαριστώ

May 17, 2009 § Leave a comment

  • Tης Mαριαννας Tζιαντζη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17/5/2009

Αναφερόμενος το 1963 στα ηρωικά έργα του θεάτρου σκιών, ο Γιάννης Τσαρούχης παρατήρησε ότι ο Καραγκιόζης είναι «ο σίφουνας της αρνήσεως», αυτός που γελοιοποιεί την αντίληψη περί του γενναίου ήρωα που πρέπει υποχρεωτικά να είναι λεβέντης και όμορφος. Ο Καραγκιόζης είναι η «άρνηση των πάντων», η άρνηση «που έχουν οι φτωχοί και αποτυχημένοι, αλλά και απελευθερωμένοι από κάθε δεσμό επιτυχίας», ενώ ο Χατζηαβάτης είναι «ο αιώνιος δωσίλογος, αυτός που συμπράττει με τον κατακτητή, που ελπίζει μαζί του». Ο Γ. Τσαρούχης αναγνωρίζει στον Καραγκιόζη τη «μεγαλοπρέπεια ενός ασκητή που θεωρεί ντροπή του να έχει σχέδια, μα που κρατά, εντούτοις, ένα μέτρο στη βαθύτητά του. Κι ακριβώς, αυτή η βαθύτης του τίθεται στην εξυπηρέτηση μιας εύθυμης ειρωνείας και μιας διαλύσεως χωρίς κακία».

Ο Καραγκιόζης, που δεν έχει να χάσει τίποτα, έχει δικαίωμα να σχολιάζει, να τα κοροϊδεύει και να τα θέλει όλα. Λέγεται ότι ο καραγκιοζοπαίχτης Μήτσος Πάγκαλος συμβούλευσε τον Μίμαρο, που κατήργησε τα «πορνικά» στον Καραγκιόζη, τουλάχιστον να διατηρήσει την ελευθεροστομία του κεντρικού ήρωα. Ο Καραγκιόζης του Μίμαρου βγήκε μεν από το ηδονικό χαμάμ, από το περιθώριο, αλλά έμεινε ελεύθερος να σαρκάζει και να απαιτεί (βλ. Βασίλειος Χριστόπουλος, «Ορέστης, ο Πατρινός καραγκιοζοπαίχτης Ανέστης Βακάλογλου», Αχαϊκές εκδόσεις, 1999).

«Αμα δίνεις στον Καραγκιόζη ένα καρβέλι ψωμί για ελεημοσύνη, μην τον βάνεις να λέει ευχαριστώ».

«Και τι να λέει;»

«Να λέει, γιατί, ρε, με κλέβεις, δώσε δύο, αφού τρία μου χρωστάς, καλά παίρνω τέσσερα».

Σήμερα, η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο ανάμεσα στον συμβιβασμένο Χατζηαβάτη και στον οκνηρό, παμπόνηρο και ανυπότακτο Καραγκιόζη, αλλά και ανάμεσα στο χθεσινό και το σημερινό κοινό του Θεάτρου Σκιών. Οι φιγούρες του Καραγκιόζη πωλούνται στο Μοναστηράκι και στα καταστήματα παιχνιδιών ως είδος λαϊκής τέχνης, στολίζουν παιδικά δωμάτια ή έχουν γίνει μουσειακά εκθέματα, όμως η θέση που τους αξίζει είναι στο κασελάκι του καραγκιοζοπαίχτη, πίσω από τον μπερντέ στο ζωντανό θέατρο και μάλιστα όχι σ’ αυτό που προσφέρεται δωρεάν στα φεστιβάλ των δήμων, αλλά σ’ αυτό που πληρώνεις εισιτήριο για να μπεις -και δεν το μετανιώνεις, αν η παράσταση είναι καλή. Ο Καραγκιόζης χρειάζεται το ζωντανό ενδιαφέρον μας, όχι την τρυφερότητά μας, που συχνά είναι τρυφερότητα για τον ίδιο τον εαυτό μας, για τις αναμνήσεις των παιδικών μας χρόνων.

Με συγκίνηση και σεβασμό όλη η Ελλάδα αποχαιρέτισε τον Ευγένιο Σπαθάρη. Ομως, τον Καραγκιόζη ως λαϊκό θέαμα τον έχουμε αποχαιρετίσει εδώ και δεκαετίες. Η επίσημη αναγνώριση ήρθε όταν ο Καραγκιόζης είχε ήδη ηττηθεί από τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τα ψηφιακά μέσα, κυρίως είχε ηττηθεί από τη ζωή που άλλαζε. Ο Καραγκιόζης ψυχομαχεί αλλά, σαν αιώνιος μπαμπέσης και κατεργάρης, βρίσκει κάποια ξέφωτα όπου νεκρανασταίνεται για λίγο -κι αυτό χάρη στο πείσμα, την αποκοτιά και το ταλέντο κάποιων ανθρώπων που δεν πτοούνται από «της τέχνης τα φαρμάκια».

Φτωχός ο Καραγκιόζης, ναι, όμως αποτυχημένος ποτέ, αφού ποτέ δεν επιδίωξε να πετύχει. Η ακόρεστη πείνα του δεν έχει σχέση με την αρπακτικότητα και την απληστία των επιτυχημένων των δικών μας ημερών. Μόνο που σήμερα ο παγκόσμιος και όχι μόνο ο Ελληνας Καραγκιόζης βλέπει να του παίρνουν ένα-ένα τα καρβέλια που είχε κερδίσει στη χορτασμένη, προ κρίσης εποχή:

«Γιατί, ρε Καραγκιόζη, πήρες τέσσερα, φέρε πίσω το ένα, γιατί μας κλέβεις, δώσε πίσω τα δύο, αφού τρία μας χρωστάς, καλά, φέρε τα τέσσερα να είμαστε πάτσι».

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading Ο Καραγκιόζης δεν λέει ευχαριστώ at Κείμενα.

meta

%d bloggers like this: