Το θέατρο στην Κύπρο

April 18, 2009 § Leave a comment

* Τα λογοτεχνικά βιβλία μάς είναι αδιάφορα σαν να είναι γραμμένα σε μια ξένη γλώσσα

Ν. ΒΑΓΕΝΑΣ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 25 Νοεμβρίου 2008

Εχει περάσει ένας περίπου χρόνος από την έκδοση του δίτομου έργου του Γιάννη Κατσούρη Το θέατρο στην Κύπρο, 1860-1959 (Λευκωσία), και όμως το έργο αυτό παραμένει άγνωστο στην Ελλάδα. Δεν έχει γραφτεί τίποτε γι’ αυτό, και το βιβλίο δεν υπάρχει στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Το γεγονός είναι χαρακτηριστικό των σημερινών λογοτεχνικών μας σχέσεων με την Κύπρο, που φαίνεται να ακολουθούν κατά πόδας τις σημερινές πολιτικές σχέσεις μας με το νησί. Οι οποίες μάς έχουν πλέον γίνει βάρος, διαταράσσοντας την καλή γειτονία μας με την Τουρκία και εμποδίζοντας την πολυπόθητη ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Τα λογοτεχνικά βιβλία των Ελληνοκυπρίων που τυπώνονται στην Κύπρο μάς είναι αδιάφορα σαν να είναι γραμμένα σε μια ξένη γλώσσα (αλλά, βέβαια, το είδαμε κι αυτό: να επαναλαμβάνεται, από Ελληνες αυτή τη φορά, η παλαιότερη βρετανική «ανακάλυψη» ότι «οι Κύπριοι είναι λαός φοινικικής καταγωγής»). H διακίνηση των βιβλίων αυτών στην Ελλάδα είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Οσο για τα βιβλία των Κυπρίων που τυπώνονται εδώ, είναι ελάχιστα και προκαλούν την προσοχή μας λιγότερο απ’ ό,τι τα ελλαδικά. Και όμως τα κυπριακά βιβλία δεν είναι αναγκαστικά κατώτερα· ενίοτε μάλιστα είναι αξιολογότερα από αρκετά ελληνικά που θεωρούνται σημαντικά.

Αλήθεια, κατά πόσο έχουμε διαβάσει τα ποιήματα του Κυριάκου Χαραλαμπίδη (Κυδώνιον μήλον, Αθήνα) ή του Μιχάλη Πιερή (Τόποι γραφής, Αθήνα), το «προσωπικό χρονικό» του Αντη Ροδίτη (Την Ελλάδα θέλομεν και ας τρώγομεν πέτρες, Αθήνα), τις μελέτες του Σάββα Παύλου (Φιλολογικά και άλλα, Λευκωσία) – αναφέρω μερικά μόνο από τα πρόσφατα βιβλία Κυπρίων (από εκείνα που έφτασαν στα χέρια μου), για να μη σταθώ σε εργασίες «σχολαστικές», όπως είναι, λ.χ., η Βιβλιογραφία Κυπριακής Λογοτεχνίας (από τον Λεόντιο Μαχαιρά έως τις μέρες μας) των Φοίβου Σταυρίδη, Σάββα Παύλου και Λευτέρη Παπαλεοντίου, ή η Κυπριακή λογιοσύνη (1571-1878) του Πασχάλη Κιτρομηλίδη (εκδεδομένες και οι δύο στη Λευκωσία), οι οποίες, καθώς αναφέρονται στον κυπριακό ελληνισμό τον πριν από το 1878, ή και τον πριν από τον 1878, ήταν φυσικό να μην ενδιαφέρουν τη μεταμοντέρνα διανόησή μας, που εμπνεόμενη από τις θεωρίες της αμώμου συλλήψεως της εθνογένεσης πιστεύει ότι ο ελληνορθόδοξος πληθυσμός της Κύπρου δεν ήταν ελληνικός και ότι η ελληνοποίησή του «προετοιμάστηκε από τον 19ο αιώνα με την εμφύσηση [sic] σε αυτόν ελληνικής συνείδησης».

Αλλά για να επιστρέψουμε στο Θέατρο στην Κύπρο του Κατσούρη, που ήταν η αφορμή για τις παραπάνω παρατηρήσεις μας: θα πρέπει να θεωρήσουμε βέβαιο ότι αν βρεθεί στα ράφια των αθηναϊκών βιβλιοπωλείων θα συναντήσει την ίδια αδιαφορία με αυτήν που περιέγραψα, παρότι η περίοδος την οποία μελετά είναι μεταγενέστερη εκείνης κατά την οποία στην Κύπρο «δεν είχε ακόμη αρχίσει η ελληνοποίηση»· ή ότι, αν διαβαστεί, θα παραναγνωστεί με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο παραναγιγνώσκονται οι πηγές της νεοελληνικής ιστορίας από τους οπαδούς της παρθενογενεσιακής διαμόρφωσης του έθνους, που έχουν οδηγηθεί σε ιδεολογήματα αντιθέτως αντίστοιχα με εκείνα των εθνικιστών ιστορικών. Κι ας είναι το Θέατρο στην Κύπρο μια σοβαρή και απροκατάληπτη μελέτη, βασισμένη σε ενδελεχή έρευνα.

Πρόκειται για έρευνα που καλύπτει τη θεατρική δραστηριότητα ενός αιώνα, από το 1860 ως την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, και η οποία έχει διεξαχθεί στις ελληνικές κυπριακές εφημερίδες και στα περιοδικά, σε αρχεία δημόσια και ιδιωτικά, αλλά και στο πεδίο της προφορικής μαρτυρίας. Ο όρος δραστηριότητα περιλαμβάνει το ντόπιο ερασιτεχνικό θέατρο των πόλεων και της υπαίθρου, το ντόπιο επαγγελματικό, το κυπριακό θεατρικό έργο, τις δραματικές σχολές, τους θεατρικούς χώρους, τους ελληνικούς θιάσους που περιόδευαν στην Κύπρο, την υποδοχή των παραστάσεων από την κριτική και το κοινό. Γίνεται, ακόμη, αναφορά – όχι εξαντλητική γιατί βασίζεται μόνο σε πληροφορίες των ελληνόφωνων πηγών – και στο ξενόγλωσσο θέατρο, το τουρκικό, το αγγλικό, το αρμενικό.

Το βιβλίο του Κατσούρη είναι η πρώτη εμπεριστατωμένη συνθετική εργασία για το θέμα. Προϊόν ερευνητικού μόχθου και επιμελημένης συγγραφής (ο Κατσούρης είναι και σημαντικός πεζογράφος), είναι στην πραγματικότητα μια ιστορία του θεάτρου στην Κύπρο στα χρόνια της Αγγλοκρατίας, μέσα από την οποία αναδεικνύεται η σημασία που είχε το θέατρο, αυτή την περίοδο, για την κοινωνική και πολιτική ζωή του νησιού. Εκείνο που γίνεται εμφανές από την ανάγνωση του βιβλίου είναι η ομόλογη πορεία του θεάτρου με την έκφραση του εθνικού συναισθήματος των Κυπρίων. Δεν είναι χωρίς σημασία ότι οι πρώτες μαρτυρίες για θεατρικές παραστάσεις στην τουρκοκρατούμενη Κύπρο είναι εκείνες δύο τραγωδιών με τίτλο Ορέστης (1860) και ο Λεωνίδας εν Θερμοπύλαις (c. 1870). Ο Κατσούρης διαπιστώνει ότι, εκτός από τα έργα των Ελληνοκυπρίων συγγραφέων, στην Κύπρο παιζόταν «ό,τι και στην Αθήνα, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Αλεξάνδρεια», και ότι «η Κύπρος, αν και απομονωμένη στην ανατολική Μεσόγειο, βρισκόταν μέσα στο σύγχρονο θεατρικό κλίμα του λοιπού ελληνισμού».

Μια και οι ιθύνοντες των δύο μεγάλων μας κομμάτων είναι, όπως διαβάζουμε στις κοσμικές στήλες, θεατρόφιλοι, θα τους συνιστούσα να διαβάσουν το βιβλίο του Κατσούρη. Αν μη τι άλλο, θα πλουτίσουν τις θεατρικές γνώσεις τους.

  • Ο κ. Νάσος Βαγενάς είναι καθηγητής της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading Το θέατρο στην Κύπρο at Κείμενα.

meta

%d bloggers like this: