Η τιμή της εξέγερσης στη θεατρική αγορά

January 18, 2009 § Leave a comment

ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΣΑΤΣΟΥΛΗ*

1ος Φοιτητής: Είμαστε καλλιτέχνες. Η δική μας διαμαρτυρία θα είναι πιο αποτελεσματική από τα αναρχικά ξεσπάσματα του δρόμου.

2ος Φοιτητής: Λόγια. Αν πράγματι θέλουμε να είμαστε επαναστάτες, τώρα αμέσως πρέπει να το δείξουμε. Εχουμε χρέος να βγούμε έξω και να ενωθούμε με τους διαδηλωτές. Αυτό απαιτεί η κοινωνική κατάσταση, ο πολιτικός ξεπεσμός, το οικονομικό αδιέξοδο.

3ος Φοιτητής: Μια στιγμή. Η δική μας διαδήλωση είναι η παράσταση. Η αλήθεια μπορεί ν’ αποκαλυφθεί κι εδώ μέσα χωρίς χυδαία βία και συνθήματα που δεν έχουν πια κανένα νόημα, δεν εκφράζουν κανέναν.

Θα μπορούσε να είναι ο υποθετικός διάλογος που διαμείφθηκε στα παρασκήνια μεταξύ τών (ως επί το πλείστον νέων) ηθοποιών που συμμετείχαν στην παράσταση του έργου του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές «Ρομπέρτο Τσούκο» μετά τη διακοπή της πρεμιέρας -που συνέπιπτε με τα εγκαίνια της Νέας Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου- από ομάδα νεαρών ακτιβιστών προερχομένων από τον χώρο του θεάτρου. Η αμφίσημη ανακοίνωση με την οποία οι ηθοποιοί δικαιολόγησαν την απόφασή τους να μη συνεχίσουν την παράσταση, φαίνεται να αποτελεί σύνθεση των παραπάνω επιχειρημάτων.

Οι τελευταίοι αποχώρησαν ύστερα από πέντε λεπτά, αφού μοίρασαν και διάβασαν τη σύντομη προκήρυξη-θέση τους, όπου μεταξύ άλλων σημείωναν: «Η βία του Ρομπέρτο Τσούκο δεν αναπαρίσταται, τη ζούμε κάθε μέρα. Για εσάς που παράγετε αυτή την παράσταση και για εσάς που την καταναλώνετε, τα λόγια του Τσούκο δεν λέγονται σε πρεμιέρες υποκρισίας, αλλά γίνονται πράξη καθημερινά στους δρόμους».

Ο διάλογος που παρέθεσα στην αρχή, ωστόσο, προέρχεται από ένα άπαικτο στην Ελλάδα έργο του Δημήτρη Δημητριάδη με τίτλο «Η τιμή της ανταρσίας στη μαύρη αγορά» (εκδ. «Νεφέλη», 2005), συμπτωματικά και μεταφραστή του «Ρομπέρτο Τσούκο» του Εθνικού. Πρόκειται για το πρώτο θεατρικό έργο του που έγραψε στα γαλλικά όταν ζούσε στις Βρυξέλλες και το οποίο, με σκηνοθετική ελευθερία και αυτοσχεδιασμούς, ανέβασε τον Οκτώβριο του πολυτάραχου 1968 ο Πατρίς Σερό στο Παρίσι.

Αν και υπόβαθρο του έργου του Δημητριάδη αποτελούν τα γεγονότα στην Ελλάδα με τη δολοφονία Λαμπράκη, η παράσταση του γάλλου σκηνοθέτη εμπλουτίστηκε από τα γεγονότα του γαλλικού Μάη. Και, όχι τυχαία, ηχεί εξίσου επίκαιρο σήμερα, σαράντα χρόνια μετά. Διότι, κατά περίεργο τρόπο, τα έργα όπως και οι δράσεις ή τα συνθήματα που καταγγέλλουν την «πολιτική ως μορφή εγκλήματος», για να δανειστώ την τότε έκφραση του Σερό, δεν έχουν ανάγκη νέων επικοινωνιακών τρόπων για να στείλουν τα μηνύματά τους, όπως πρόσφατα γράφτηκε σε έντυπα.

Οι φοιτητές-ηθοποιοί του έργου θα κάνουν τελικά την παράστασή τους μπροστά στη βασίλισσα, έως ότου το πτώμα ενός δολοφονημένου από την αστυνομία ακτιβιστή μεταφερθεί πάνω στη σκηνή, παίρνοντας τη θέση ενός σκηνικά δολοφονημένου. Η πραγματικότητα τής κρατικής βίας υπερβαίνει την «επαναστατικότητα» της (κρατικά επιχορηγούμενης) θεατρικής μυθοπλασίας.

Πολλές αντιδράσεις του σύγχρονου τύπου (και διανοουμένων) για την ταλαιπωρία ή «προσβολή» θεατών από τους ακτιβιστές, απώλεια εισιτηρίων και υπολειτουργία θεάτρων τις μέρες του Δεκεμβρίου θυμίζουν έντονα τα λόγια που απευθύνει στο θίασο η βασίλισσα του έργου του Δημητριάδη: «Ουτοπική η θέση σας. Η εποχή μας τη σταθερότητά της έχει επιτέλους βρει και την ισορροπία της, τι να την κάνουμε την εξέλιξη, την εξέγερση, την κατάλυση. Αχρείαστες. Οσα χτίστηκαν δεν γκρεμίζονται. Αυτή είναι η πραγματικότητα […] Στο παρελθόν ανήκουν οι επαναστάσεις, στην Ιστορία. Οικοδομούμε σήμερα επάνω στα θεμέλια που εμείς τοποθετήσαμε. Οι αιώνες των πυρπολισμών έχουν ενταφιαστεί». Μόνο που σε λίγο δεν την ακούει κανείς, διότι όλοι, πλέον, οι ηθοποιοί έχουν εγκαταλείψει τη σκηνή.

ΥΓ.: Ενας φίλος μού ‘δειξε μια φωτογραφία που τράβηξε στο σημείο δολοφονίας του νεαρού παιδιού. Μεταξύ των όσων σημειωμάτων είχαν τοποθετηθεί, υπήρχε ένα που αντέγραφε το τελευταίο κομμάτι από το «Πεθαίνω σαν χώρα» του Δημήτρη Δημητριάδη: «Μισώ αυτή τη χώρα. Μου έφαγε τα σπλάχνα. Γράφω σ’ εσένα γιατί μαζί ποθήσαμε να είναι γόνιμα αυτά τα σπλάχνα…».

  • Ο Δ. Τσατσούλης είναι κριτικός θεάτρου, επίκ. καθηγητής σημειωτικής του θεάτρου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών.

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 – 18/01/2009

Tagged:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading Η τιμή της εξέγερσης στη θεατρική αγορά at Κείμενα.

meta

%d bloggers like this: